..Mijn vader stond steevast aan het begin van de herfst boven de wastafel te gorgelen. Als kind vond ik het geluid fascinerend. Ik wachtte tot de voordeur achter hem was dichtgeslagen en stond even later zelf boven de wastafel, mijn hoofd zo ver mogelijk achterover, luid borrelend met een mond vol water. Toen ik wat ouder werd, kreeg ik zelf iedere herfst last van mijn keel. Op de fiets langs de kust, tegen de snerpende wind in, snakte ik naar adem. De koude lucht maakte mijn keel droog en rauw.
’s Avonds in bed begon de pijn. Mijn neus zat zo verstopt dat ik alleen nog door mijn mond kon ademen. Midden in de nacht schrok ik soms wakker, happend naar adem. Mijn mond en keel waren zo droog dat ik piepend naar het glas water op mijn nachtkastje greep.
De pilletjes van mijn vader zaten in een klein buisje en waren felgeel. Je loste ze op in een glas water. Het felgekleurde, stinkende goedje brandde in je keel, maar wat was het een wondermiddel. De marteling was het meer dan waard: drie keer een halve minuut gorgelen voor het slapengaan en de volgende dag was de pijn voelbaar verminderd. Toen het middel uit de handel verdween, moest ik op zoek naar iets anders om mee te gorgelen..
Wat is salie?
Salie (Salvia officinalis) is een aromatisch kruid uit de lipbloemenfamilie. Het wordt veel gebruikt in de keuken, maar heeft ook een lange geschiedenis als geneeskruid.
De bladeren bevatten onder andere etherische oliën, de geurige stoffen die salie zijn typische sterke geur geven, en flavonoïden, stoffen die de plant onder andere helpen beschermen tegen insecten, schimmels en schadelijke invloed van zonlicht. Deze stoffen zijn ook nuttig voor mensen: ze kunnen bijvoorbeeld stoffen afremmen die een ontstekingsreactie aanjagen, en de groei van bepaalde bacteriën en schimmels remmen. Salie heeft dus ook een antibacteriële en schimmelremmende werking.
Salie wordt al lange tijd gebruikt als gorgelmiddel en kan verlichting geven bij een pijnlijke, geïrriteerde keel.
Wat gebeurt er eigenlijk in je keel?
Bij een verkoudheid reageert het afweersysteem op het virus. De slijmvliezen geven stoffen af die de afweer in actie zetten, zodat het lichaam het virus en geïnfecteerde cellen kan opruimen. Die afweerreactie voel je ook: het slijmvlies wordt rood en gezwollen en je keel kan rauw en pijnlijk worden.
Stoffen uit salie kunnen die ontstekingsreactie temperen.
Vanuit de natuurgeneeskunde
In de natuurgeneeskunde wordt vaak gesproken over het ‘ondersteunen van het natuurlijke herstel’. Bij salie zit die ondersteuning onder andere in het verminderen van de ontstekingsreactie in het slijmvlies. Daardoor kunnen zwelling, irritatie en pijn afnemen en ze maken het voor sommige micro-organismen moeilijker om zich te vermenigvuldigen. Dat kan dus gebeuren in mond en keel, waar het aftreksel tijdens het spoelen of gorgelen direct met het slijmvlies in aanraking komt. In de Europese kruidengeneeskunde werd salie van oudsher gebruikt bij klachten van mond en keel, onder andere als thee, spoeling en gorgeldrank. (Zie recept onderaan.)
De Europese geneesmiddelenautoriteit EMA maakt voor veel geneeskrachtige planten een monografie: een officieel dossier. Daarin staat waarvoor een plant traditioneel wordt gebruikt, hoe je hem kunt gebruiken, in welke hoeveelheden en wat er bekend is over werking en veiligheid.
En een klein beetje dagelijks?
Salie en soortgelijke kruiden als rozemarijn en oregano bevatten allerlei plantenstoffen. Een deel daarvan zijn terpenen: stoffen uit de etherische olie die kruiden hun sterke geur en smaak geven. Ook kleine hoeveelheden kruiden op je bord leveren zulke stoffen. Ze kunnen helpen om reactieve stoffen die voortdurend in je lichaam ontstaan onschadelijk te maken. Als daarvan te veel ontstaan of te weinig worden opgeruimd, spreken we van oxidatieve stress.
Biologisch of regulier?
Wanneer je zo’n aftreksel maakt en kokend water over het blad giet, komen stoffen uit het blad in het water terecht. Maar ook een deel van wat eventueel op het blad is achtergebleven kan in het water belanden. Op gedroogde kruiden kunnen resten van gewasbeschermingsmiddelen achterblijven. Ook specifiek op salie zijn resten van verschillende bestrijdingsmiddelen gevonden. Hoeveel daarvan tijdens het trekken in het water terechtkomt, verschilt sterk per stof. Sommige bestrijdingsmiddelen blijven grotendeels in het plantenmateriaal achter, andere gaan gemakkelijker mee het water in. Biologisch betekent niet dat er geen resten van bestrijdingsmiddelen op zitten. Wel worden er minder verschillende middelen gevonden, en middelen die in de reguliere landbouw worden gebruikt zijn binnen de biologische teelt vaak niet toegestaan*. Salie uit eigen tuin heeft als voordeel dat je zelf weet wat je erop hebt gespoten of gebruikt. Helemaal zicht op wat een plant meekrijgt heb je natuurlijk nooit: ook bodem, regen en omgeving doen mee.
Terug naar de wastafel
Mijn man herinnert me nog vaak aan de eerste keer dat hij me met ‘stokken en bladeren’ in de weer zag. We waren nog niet zo lang samen en hij keek geschrokken toe. Later gaf hij toe stiekem in de badkamer een zuigtabletje te hebben genomen. Inmiddels blaft hij naar de plastic strips; die smaken wellicht aantrekkelijker door de suikers, maar ook hij is om vanwege het onbetwiste resultaat.. *Binnen de biologische teelt mogen voor gewasbescherming alleen werkzame stoffen worden gebruikt die daarvoor op de Europese lijst staan. Daar gelden bovendien voorwaarden en beperkingen voor. De officiële lijst staat in bijlage I van EU-verordening 2021/1165.
**Superol, gele gorgelpilletjes, gorgelen bij keelpijn
___________________
– VOEDINGSSTOF –
weten wat je eet
___________________
ga naar recept: gorgelmiddel van Salie
Bronnen en verder lezen
De hyperlinks in de tekst verwijzen naar wetenschappelijk onderzoek op PubMed of andere bronnen;
Ontstekingsremmende werking van salie-infusie
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23488631/
Antimicrobiële werking van Salvia officinalis tegen bacteriën en schimmels uit de mondholte
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30644826/
Salvia officinalis bij acute keelpijn
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16504956/
Kruiden en specerijen, bloeddruk, ontstekingsprocessen en glucosehuishouding
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42186272/
Kruiden en specerijen als bron van polyfenolen en andere bioactieve stoffen
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40806030/
Pesticideresiduen in Salvia officinalis en infusies
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30821203/
Overdracht van pesticideresiduen naar thee en kruideninfusies
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39426745/
Verschillen in pesticideresiduen tussen biologische en conventionele producten
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40609468/
Europese kruidenmonografie Salvia officinalis – EMA
https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/final-european-union-herbal-monograph-salvia-officinalis-l-folium-revision-1_en.pdf
