---De anti-oxidanten patser!--- Als kind mocht ik op mijn verjaardag kiezen wat ik wilde eten. “Soto Ajam,” was steevast mijn antwoord. Mijn moeder was daar iets minder blij mee: een patatje was tenslotte een stuk makkelijker dan met een soepkip en verse kruiden in de weer. Het is nog steeds een van mijn favoriete gerechten. Kurkuma — of koenjit, zoals wij het thuis altijd noemden — speelt daarin een belangrijke rol. Samen met vet, zout en de andere kruiden krijgt het die volle smaak waar ik nog steeds zo dol op ben. Ook de gevulde Hollandse eitjes werden tijdens feestjes rijkelijk bestrooid met de gedroogde variant en de bloemkool wordt hier steevast in een roerbak flink bestoven met het intens gele spul. Als ik denk aan de combinatie met wat verse zwarte peperkorrels loopt het water me ter plekke in de mond. Atjar, piccalilli: al jaren ingeburgerd goed. Wat is kurkuma? Kurkuma, geelwortel, koenjit en turmeric: verschillende namen voor hetzelfde kruid. Het gaat om de wortelstok van de Curcuma longa, een plant uit de gemberfamilie. De bekendste werkzame stof in kurkuma is curcumine. Deze stof wordt veel onderzocht vanwege onder andere zijn invloed op ontstekingsprocessen en oxidatieve stress. pubmed Ook binnen kankeronderzoek krijgt curcumine al jaren aandacht. Zowel in laboratoriumonderzoek als in onderzoek bij mensen worden interessante effecten gezien, onder andere op processen die betrokken zijn bij het ontstaan en de ontwikkeling van bepaalde vormen van kanker. Pubmed Wat zijn antioxidanten? Antioxidanten helpen het lichaam om de schade van vrije radicalen te begrenzen. Vrije radicalen ontstaan voortdurend bij normale processen in het lichaam, bijvoorbeeld tijdens de stofwisseling. Ze hebben ook nuttige functies: zo spelen ze een rol in de afweer en in allerlei signaalprocessen. Wanneer er langdurig meer vrije radicalen worden gevormd dan het lichaam kan opvangen, spreken we van oxidatieve stress. Die kan cellen en weefsels beschadigen en speelt

---Over verdwalen tussen komkommers, dopamine en de chaos die niemand ziet.--- Het is een doordeweekse dag en ik zit in de klas. Ik ben een jaar of 7. De juf stelt me een simpele vraag: hoeveel balletjes zijn er als alle 7 kinderen er 3 hebben? Ik kan de vraag niet beantwoorden; ik staar naar de tafel waar de balletjes zijn neergelegd. We zijn hier de hele ochtend mee bezig geweest in een groepje. Alle kinderen schreeuwen door elkaar. Het is warm en ik wil buiten zijn onder de bomen, met mijn voeten in de aarde. De juf herhaalt de opdracht, maar mijn hersenen kunnen de informatie niet meer omzetten. Mijn hoofd is een zwart gat zonder deuren, zonder boven en beneden: een grote lege ruimte waarin ik zweef als een astronaut los van zijn ruimteschip… Ik kan niet meer naar de volgende gedachte. Ze staart me intens aan: “Cecile, we zijn hier de hele ochtend mee bezig geweest.” Ik weet dat ik het morgen wel weer weet, want ik weet ook dat “ik het weer heb”. Maar ik kan het niet uitleggen… ik wil het ook niet; er is iets mis met mij waardoor ik dom ben, en dom zijn is het ergste wat je kunt zijn. GEDACHTEN Normaal is denken een soort logisch gevolg in je hersenen: van de ene gedachte naar de volgende en daarna weer naar een volgende. Afhankelijk van informatie om je heen, je eigen geheugen en hoe je je op dat moment voelt, circuleren er duizenden flarden door je hoofd die als kleine sneeuwvlokjes door je grijze massa dwarrelen. Een deel daarvan valt op de grond, waar het logische gedachten worden die je vervolgens filtert en waar je daarna alleen met de nuttige aan de haal gaat. KOMKOMMERS Helaas loopt dat proces bij mij vaak volledig in de soep… Boodschappen doen in een

-----Zowel bejubeld als bevreesd-----Ik kan me nog goed herinneren dat ik als kind met het gezin bij de boer kampeerde. Ik was acht en ‘onze boer’ heette Willem. We kampeerden in de appelboomgaard en af en toe vielen de appeltjes met een dreun op de aarde. Boer Willem vertrok om 06:00 met zijn tractor naar zijn ‘dames’ en als ik met de ochtendglorie uit mijn tentje wist te klimmen, mocht ik mee. Boven op het grote wiel zat een klein zadeltje. Met glimmende wangen van trots en een enorm kabaal hobbelden we dan richting de stal. Terwijl de dames met kabels en zuignappen werden bediend, mocht ik op een houten krukje met de hand mijn eigen glaasje vullen: warm, romig en ‘zelf gemaakt’. Goed of slecht Melk levert verschillende voedingsstoffen, waaronder eiwit, calcium en de vitamines B2 en B12. Calcium draagt bij aan het behoud van sterke botten en tanden. Vitamine B2 en B12 spelen onder andere een rol in de energiestofwisseling en het zenuwstelsel. Eiwitten leveren aminozuren die het lichaam gebruikt voor de opbouw en het onderhoud van bijvoorbeeld spieren, enzymen en andere lichaamsweefsels. Tegelijkertijd is melk niet onmisbaar. De voedingsstoffen die melk levert, kun je ook uit andere voedingsmiddelen halen. De vraag die ik daarom liever stel, is: welke voedingsstoffen levert melk, en als je ervoor kiest het niet te gebruiken, waarmee vervang je die dan? Eiwitten Eiwitten zijn opgebouwd uit aminozuren en vervullen allerlei functies in het lichaam. Ze zijn onder andere nodig voor de opbouw en het onderhoud van spieren en andere weefsels, maar ook voor de aanmaak van enzymen en hormonen. Van de twintig aminozuren zijn er negen essentieel. Dat betekent dat ons lichaam ze niet zelf kan maken en dat we ze via voeding moeten binnenkrijgen. Dierlijke producten zoals eieren, vis, vlees en melk bevatten alle essentiële aminozuren in gunstige

---Vloeibaar goud of zoete schijn?---Ik snuffel op vakantie graag lokale markten af naar streekproducten. Af en toe loop ik tegen een kraampje van een imker aan, die vol trots zijn honing uitstalt. Mijn Frans is mager, maar er is weinig voor nodig om te ontdekken of de honing van zijn eigen bijen komt. Je maakt me vooral blij met een stukje raathoning. De raten zijn van bijenwas en worden door de bijen zelf gemaakt. Als je er een stukje afsnijdt, loopt de honing in zijn puurste vorm langs je vingers. Die smaak is zo intens! Hoe ontstaat honing? Honingbijen leven als volk bij elkaar in een kast en keren daar steeds naar terug. Veel wilde bijen leven juist solitair en leggen geen honingvoorraad aan zoals honingbijen dat doen. Honingbijen zuigen nectar uit bloemen. Nectar bestaat vooral uit suikers en water, aangevuld met kleine hoeveelheden mineralen en andere stoffen uit de plant. De nectar komt terecht in de honingmaag van de bij. In de kop en het borstgedeelte van de bij zitten speekselklieren. Via het speeksel worden enzymen aan de nectar toegevoegd. Eenmaal terug in de bijenkast geeft de bij de nectar via haar mond door aan een jongere bij, die hem op haar beurt weer doorgeeft aan de volgende. Bij iedere overdracht komt er opnieuw een beetje speeksel met enzymen bij. Daarna wordt het suikerrijke sap opgeslagen in de honingraat. De bijen laten de honing indikken door met hun vleugels te klapperen. Als de honing rijp is en de juiste dikte heeft bereikt, sluiten ze de honingraatjes af met wasdekseltjes. Dan kan de honing geoogst worden. De imker bepaalt hoeveel hij wegneemt en hoort genoeg honing achter te laten voor de bijen om de winter door te kunnen komen. Eindeloos veel keus Er bestaan eindeloos veel soorten honing. Je vindt ze op marktjes, in supermarkten en in de natuurwinkel.

---Een smaakmaker van wereld formaat.---Sojasaus is één van de oudste smaakmakers ter wereld. Een drupje over gekookte groenten of een rauwe avocado tilt deze al snel naar eenzame hoogte. In Japan wordt het geserveerd bij sushi en sashimi, het is onmisbaar in Indische babi-ketjap en laat je kwijlen boven sticky shiitake. Als je weet dat het brouwen van sojasaus doordrenkt is met traditionele processen, begrijp je waarom deze smaakmaker zo bijzonder smaakt. Wat is ‘t? Sojasaus is gemaakt van sojabonen, graan, water en zout. De karakteristieke smaak ontstaat tijdens de fermentatie: hoe langer de sojasaus fermenteert, hoe dieper en complexer de smaak. Bij fermentatie wordt voedsel door bacteriën, schimmels of gisten omgezet. Het is een eeuwenoude manier om voeding te conserveren, waarbij nieuwe smaakstoffen ontstaan en voedingsstoffen kunnen veranderen of beter beschikbaar worden. Hoe wordt sojasaus gemaakt? Sojabonen worden gestoomd en de tarwe geroosterd. Deze worden geplet en vervolgens samen gemengd. Daar wordt een specifieke schimmelstam aan toegevoegd, namelijk Aspergillus oryzae. Het mengsel waarop deze schimmel groeit, wordt koji genoemd. De koji moet regelmatig worden geroerd om de warmte vrij te geven die tijdens het fermentatieproces ontstaat, omdat de omgevingstemperatuur de hele partij sterk kan beïnvloeden. Nadat de schimmel enkele dagen is gegroeid, wordt de koji gecombineerd met zout water en overgebracht naar grote vaten. Daar ontstaat moromi: het mengsel dat vervolgens maanden, en soms zelfs jaren, mag fermenteren. Tijdens dit proces spelen ook melkzuurbacteriën en gisten een rol.

mijn favoriete (snelle) Golden latte 1 flinke theelepel kurkuma (poeder) 1/3 theelepel gember (poeder) 1/3 theelepel kaneel (poeder) 1/5 theelepel kruidnagel (poeder) 1/5 theelepel kardemom (poeder) klein beetje zwarte peper  1 theelepel kokosvet volle biodynamische / biologische koeienmelk  (plantaardig kan natuurlijk ook!) honing naar smaak (of oersuiker)  Doe alle kruiden in een grote kop met het kokosvet giet er een klein beetje kokend water op; ongeveer 2 cm. Goed roeren tot alle poeder en het vet is op gelost  Laat minimaal  5 minuten staan (trekken) Warm de melk op in een melkschuimer (als je die niet hebt in een pan, maar haal hem van het vuur voor dat hij kookt). Draai de melk in de schuimer stevig rond zodat de melk met het schuim 1 massa worden Giet op het kruidenmengsel Mijn dochter drinkt voor het slapen gaan een flinke beker: Melk bevat een stof die in slaap vallen makkelijker maakt. Daarnaast zorgen de kruiden voor een sterker immuunsysteem

Kurkuma groeit in warme gebieden maar je kunt hem ook prima binnen in je eigen vensterbank kweken. Als de temperatuur onder de 12°C komt kan deze plant moeilijk overleven; de ideale temperatuur voor een gezonde groei is tussen de 20°C en 30°C. Begin herfst is de beste tijd om hem te planten. Als je hem op een lichte, zonnige en warme plek zet, kan hij al binnen een maand opkomen en heb je na een eenpaar weken later flink wat nieuwe wortels. (soms duurt het veel langer, heb geduld!) Hoe langer je hem laat staan hoe groter hij wordt. Kurkuma kun je oogsten wanneer de bloemen van de plant zijn uitgedroogd en de bladeren geel zijn geworden. Als je hem nu plant zal dat ongeveer in juli zijn. De aarde moet van goede kwaliteit zijn, waaraan bij voorkeur een beetje compost is toegevoegd (of kant en klare potgrond voor binnen planten). Zorg dat je verse biologische kurkumawortels hebt. Plaats ze op ongeveer 10 tot 15 centimeter afstand van elkaar met de scheuten naar boven gericht (zoals op de foto). De aarde moet constant goed vochtig zijn, maar teveel vocht moet wel weg kunnen lopen. Gebruik een (planten)bak met gaten en doe op de bodem wat steentjes zodat er geen water in de aarde kan blijven staan. Je graaft ze het makkelijkst uit als de aarde heel nat is. Spoel ze goed af  en bewaar ze op een droge geventileerde plek. (bijv. op een krant). Als ze goed droog zijn kun je ze een paar maanden bewaren zelf kurkuma kweken bekijk de video

Restaurant ‘Greens in the park’ (Westbroekpark, Scheveningen.) Het is begin september als ik het terrein van Greens in the park op loop. Het is een zonnige nazomerse dag. Greens ligt in een bloementuin aan een 14 meter grote grascirkel rondom een oude eik. Aan de rand staan houten banken die, zo leer ik later, zijn gemaakt door de deelnemers van de zorgtuin. Eerder dit jaar zijn in de omgeving van Scheveningen een kleine honderd bomen omgezaagd vanwege de aanleg van een bredere trambaan.  Een aantal van deze bomen zijn gebruikt voor deze banken. Achter de banken staan brede borders met vaste planten en bloemen die worden onderhouden door vrijwilligers van Stichting Tuinen van Greens. Greens in the Park bestaat uit drie onderdelen: De zorgtuin van Greens : hier worden groenten en fruit verbouwd door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt: de deelnemers.  Het restaurant Greens: de groenten en fruit uit de zorgtuin worden hier geserveerd. De tuinen van Greens: in de tuinen vind je een belevenistuin met vaste planten en bloemen waar je heerlijk kunt zitten en genieten van de natuur. Hier drink je je kopje muntthee of eet je je pompoensoep waarvan de ingrediënten in de ochtend vers zijn geplukt. Als ik de grascirkel oversteek kom […]

---Het begin.--- Voorjaar 2018, ontslag uit het ziekenhuis ... Ik voelde me een beetje gammel en was wat wazig, maar wat was ik blij! De energie raasde weer door mijn aderen. Ik wist dat er dingen drastisch zouden veranderen en het voelde alsof ik de kans had om een nieuwe, verse start te maken. Vrij snel nadat ik weer kon lopen begon die heerlijke lange warme zomer. Met de zon op mijn bol, mijn voeten in het zand en de nodige versnaperingen kregen mijn dromen steeds meer vorm. Onbelangrijke details verdwenen naar de achtergrond en wat werkelijk belangrijk was, kreeg meer nadruk. Totdat er vanzelf een nieuw en goed te realiseren plan ontstond. Kruidentuin Op alle plekken waar ik tot nu toe gewoond heb (en dat zijn er heel veel), vond ik een plekje om kruidenplantjes en tomaatjes te planten. Als anderen achter de televisie doken, kroop ik het dak op of wurmde me richting een zonnige richel (ik heb helaas nooit de luxe van een tuin of zonnig balkon gekend). Oude bakken en kapotte emmers lieten zich gewillig vullen met de nieuwe stekken uit de vensterbank. Elke dag even kijken, af en toe een beetje water en vooral (met zwarte vingers) wachten tot de dappere groene steeltjes zich vormden tot krachtige planten. Het werden er elk huis meer: rozemarijn, salie, tijm en oregano, grote bossen basilicum en bakken vol lavendel. Niet ieder kruid was even goed bestand tegen de natte zomers en winderige hoeken, maar als het plantje z’n beste tijd gehad had, kreeg het snel een eervolle toepassing in de soep. Er was bovendien altijd wel een idee voor een kruidenolie of een nieuw smeersel waar vrienden of familie dan mee werden overladen. In de winter maakte ik lekkere tijmbrouwsels voor de keel, in de zomer bedekte ik elk wondje met mijn eigen aloëverazalf en wat