Het is een doordeweekse dag en ik zit in de klas. Ik ben een jaar of 7. De juf stelt me een simpele vraag: hoeveel balletjes zijn er als alle 7 kinderen er 3 hebben? Ik kan de vraag niet beantwoorden; ik staar naar de tafel waar de balletjes zijn neergelegd. We zijn hier de hele ochtend mee bezig geweest in een groepje. Alle kinderen schreeuwen door elkaar. Het is warm en ik wil buiten zijn onder de bomen, met mijn voeten in de aarde.
De juf herhaalt de opdracht, maar mijn hersenen kunnen de informatie niet meer omzetten. Mijn hoofd is een zwart gat zonder deuren, zonder boven en beneden: een grote lege ruimte waarin ik zweef als een astronaut los van zijn ruimteschip… Ik kan niet meer naar de volgende gedachte.
Ze staart me intens aan: “Cecile, we zijn hier de hele ochtend mee bezig geweest.”

Ik weet dat ik het morgen wel weer weet, want ik weet ook dat “ik het weer heb”. Maar ik kan het niet uitleggen… ik wil het ook niet; er is iets mis met mij waardoor ik dom ben, en dom zijn is het ergste wat je kunt zijn.

GEDACHTEN

Normaal is denken een soort logisch gevolg in je hersenen: van de ene gedachte naar de volgende en daarna weer naar een volgende. Afhankelijk van informatie om je heen, je eigen geheugen en hoe je je op dat moment voelt, circuleren er duizenden flarden door je hoofd die als kleine sneeuwvlokjes door je grijze massa dwarrelen. Een deel daarvan valt op de grond, waar het logische gedachten worden die je vervolgens filtert en waar je daarna alleen met de nuttige aan de haal gaat.

KOMKOMMERS

Helaas loopt dat proces bij mij vaak volledig in de soep…
Boodschappen doen in een supermarkt is zo’n activiteit die bij mij vaak mis kan gaan. Thuis bedenk ik me dat ik een komkommer en een pak melk nodig heb; omdat de kans bestaat dat ik in de supermarkt  alweer vergeten ben wat ik ook alweer nodig had, schrijf ik dat alvast op een briefje.
Normaal gesproken verloopt dat ongeveer zo: ik kom AH binnen en denk: “komkommer en melk, eerst groenteafdeling voor de komkommer, daarna melk op zuivel en dan hop door naar de kassa.”
Maar als mijn dopamine tekortschiet, dan gaat dit mis. Ik zie de woorden op mijn lijstje, maar ik kan niet door naar de volgende gedachte. Ik blijf hangen in wat ik zie en blijf vervolgens de laatste gedachte herhalen: ‘komkommer – melk, komkommer – melk’, als een oude bandrecorder op repeat. En omdat ik op dat moment aan het lopen was, blijf ik lopen. Ik loop dan door de supermarkt met de bandrecorder in mijn hoofd en kan niet meer uit deze gedachtenloop ontsnappen. Soms ga ik waziger zien, soms kan ik minder goed horen; mijn zenuwstelsel wankelt.

Mogelijk pak ik uiteindelijk iets uit een schap wat mijn aandacht vangt, reken dat af en loop naar buiten. Ik voel me verward en verlamd… ik weet “dat ik het weer heb”, maar kan de controle niet terugpakken. Als ik dan richting mijn fiets loop, kan ik die meestal niet vinden… de herinnering aan het laatste moment waarop ik hem heb neergezet, is niet meer terug te halen en ik loop rondjes van de uitgang naar het fietsenrek en terug… Als hij op een vaste plek staat vind ik hem meestal wel, maar kom ik uit een winkel waar ik niet vaak kom, dan kan het zijn dat ik lopend naar huis moet.
Op een slechte dag sta ik dan voor de deur en kan ik mijn huissleutels niet vinden. Als mijn man me verlost en de deur opent, kan het zijn dat ik constateer dat ik mijn boodschappentas niet meer heb… ik kan de gedachte niet meer terughalen waar ik deze voor het laatst heb gezien… Ik voel me klein en machteloos… gefrustreerd en oliedom. Ik kan vragen niet meer beantwoorden en alleen nog apathisch staren naar degene die me op dat moment vragen stelt…
Het liefst kruip ik dan op de bank onder een deken.. Slapen is het enige dat me hier weer uit kan halen… dan krijg ik nieuwe, verse stofjes en een reset van het brein.

VERBINDINGEN

Normaal gesproken werken in de hersenen allerlei netwerken samen die helpen bij focus, werkgeheugen, prioriteiten stellen en schakelen naar de volgende stap. Daarbij spelen onder andere dopamine, noradrenaline en de executieve functies van de prefrontale cortex een belangrijke rol. Die systemen zorgen ervoor dat je tijdens een gesprek of taak ‘online’ blijft en dat gedachten logisch in elkaar overlopen in plaats van los zand te worden.

Bij ADHD lijken die netwerken minder efficiënt samen te werken. Daardoor kunnen gedachten sneller vastlopen, blijft informatie soms minder goed actief in het werkgeheugen en wordt die volgende stap niet altijd vanzelf geladen. Gedachtenloops zijn daarom typische symptomen bij ADHD.

Wat veel vrouwen daarnaast niet weten, is dat hormonen hierin ook een rol spelen. Oestrogeen beïnvloedt namelijk dopamine, de gevoeligheid van receptoren en de activiteit in bepaalde hersengebieden. Daarom kunnen sommige vrouwen rond de menstruatie of in de overgang opeens veel meer klachten, zoals brain fog, overprikkeling, mentale black-outs en problemen met het verwerken van simpele informatie.

ADHD EN HORMONEN

Een dalend oestrogeen in combinatie met ADHD kan simpele taken ineens enorm ingewikkeld maken. Veel vrouwen ontdekken daardoor pas laat dat er mogelijk ADHD meespeelt, omdat het systeem jarenlang nét genoeg heeft kunnen compenseren. Totdat hormonale veranderingen extra druk zetten op een neurologisch systeem dat al die tijd ongelooflijk hard heeft gewerkt om alles bij elkaar te houden.

Het is dus niet angst of stress waardoor dingen soms niet meer lukken. De stress ontstaat vaak pas nádat het systeem al is vastgelopen. Het is ook niet simpelweg frustratie of ongeduld, maar een neurologisch systeem waarin bepaalde netwerken minder efficiënt samenwerken.

DRUKKE JONGETJES

Helaas denken veel mensen bij ADHD nog steeds aan drukke jongetjes die veel te hard schreeuwen, terwijl we eigenlijk alleen de symptomen zien en dat vervolgens koppelen aan ADHD. Dat drukke jongetje ervaart chaos in zijn hoofd en gaat daar van rennen en schreeuwen; ADHD is niet het gedrag, het gedrag is een symptoom van de chaos die ontstaat.

Bij meisjes uit zich dat vaak anders. Zij zijn vaker stiller en raken verstrikt in hun eigen gedachten. Veel meisjes leren bovendien jarenlang compenseren. Vanaf de vruchtbare leeftijd krijgen meisjes daarnaast iedere maand te maken met schommelingen in oestrogeen. Bij sommige vrouwen kan een laag oestrogeen de klachten tijdelijk enorm versterken. Zodra het oestrogeen weer stijgt, lijkt het vaak weer ‘genoeg te gaan’, waardoor veel vrouwen geen hulp zoeken en ADHD jarenlang onopgemerkt blijft — tot het systeem uiteindelijk overbelast raakt.

OUT OF THE BOX

Mijn hersenen zullen waarschijnlijk altijd iets meer omwegen nemen dan gemiddeld. Maar ik zie dan ook weer een stuk meer onderweg! Inmiddels ben ik trots op een brein dat vaak makkelijker ‘out of the box’ denkt, beter is in het zien van onverwachte verbindingen en steeds beter wordt in het omzetten van schaamteloze verwarring naar tomeloze zelfspot. Nu ik snap hoe het systeem werkt kan ik het in mijn voordeel laten werken.

Kennis is alles!
… al komt die soms gewoon pas een dag later binnen.

___________________

– VOEDINGSSTOF –
weten wat je eet

___________________

Wil je meer weten of heb je behoefte aan begeleiding?
Binnen Voedingsstof werk ik met voeding, hormonen, beweging en leefstijl. Je kunt bij mij terecht voor persoonlijke begeleiding, maar ook voor trainingen en workshops waarin we praktisch aan de slag gaan met onder andere bewegen, kracht, ademhaling en herstel.

Persoonlijke begeleiding
Lezingen & workshops

___________________

Bronnen en verder lezen
De hyperlinks in de tekst verwijzen naar wetenschappelijk onderzoek op PubMed.;

Dopamine en noradrenaline bij ADHD
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21550021/

ADHD en de menstruatiecyclus
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38039899/

Reproductieve hormonen en ADHD-symptomen door de cyclus heen
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29197795/

ADHD and Sex Hormones in Females – systematische review
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40251875/

Hormoonschommelingen en cognitief functioneren bij ADHD
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41517370/

___________________